Mađarsko građansko pravo - od precedentnog do kodeksnog prava (razvoj i novi kodeks)

Podjetje in delo

Predogled besedila

 

 

 

Rezime: U radu je ukazano na tendencijsku evoluciju mađarskog građanskog prava. U prvoj fazi, za vreme reprezentativnog (staleškog) društva važilo je tzv. običajno pravo, kodifikovano u Verbecijevom Tripartitu (1517). Za to vreme je, uz to, važilo tzv. precedentno pravo, tj. pravilo da je Vrhovni sud, ili vrhovna sudska instanca zauzimala načelne stavove, koji su bili izvorište prava za analogne slučajeve. U građanskom periodu, naročito u tzv. Sečenjijevom liberalnom zakonodavstvu, u prvim decenijama 19. veka je parlament donosio važne reformske zakone, i u njihovom domenu zakon je postepeno preuzeo ulogu izvorišta prava namesto precedenata. Takvi su zakoni npr. o privrednim društvima, zakon o eksproprijaciji radi javnog interesa, npr. izgradnje puteva, mostova, uz pravičnu naknadu. Godine 1848. donet je XV zakon, koji uvodi građansku ravnopravnost, ukida avicitet i najavljuje donošenje građanskog zakonika. Na osnovu odluke Zemaljske zakonodavne skupštine (Mađ. Országbírói Értekezlet) 1861. godine donet je privremeni, okvirni građanski zakonik. Nakon Nagodbe (1867), tokom 19. veka nastali su nacrti kodeksa po delovima građanskog prava (obligaciono pravo, porodično pravo, stvarno pravo, nasledno pravo), od kojih su neki i stupili na snagu, npr. Zakon o porodici, starateljstvu (1896). Godine 1875. je donet Zakon (kodeks) o trgovinskim društvima. I u domenima ovih zakona "potisnuti" su kao izvorište prava, precedenti. U prvoj polovini 20. veka nastali su nacrti ili predlozi kodeksa koji su obuhvatali celinu građanskog prava (1900, 1912, 1913, 1928). Predlog iz 1928, iako nije donet, bio u primeni u sudskoj praksi. Prvi građanski zakonik je donet 1959. godine. On je ukinuo precedente. Posle promene sistema, 1989. godine, i prelaska sa administrativno-planske privrede na tržišnu, Građanski zakonik je pretrpeo brojne izmene. No, zbog konzistencije, Parlament je 1998. godine doneo odluku o rekodifikaciji. Rekodifikacija je završena 2013, tako da je novi MGZ stupio na snagu 2014. U tom kodeksu je zauzeto stanovište o monizmu građanskog i trgovinskog prava. Tako da novi kodeks, pored tradicionalnih delova građanskog prava, u smislu pandektne sistematizacije, reguliše i status privrednih društava. U posebnom delu Obligacionog prava, kraj građanskopravnih i obligacionih ugovora regulisani su i trgovinski ugovori. U delu o porodičnom pravu dominira načelo o zaštiti braka, porodice i maloletne dece. U ugovornom pravu vladajuće je načelo o slobodi ugovaranja uz ograničenje dobrih običaja i imperativnih pravnih propisa. U materiji građanskopravne odgovornosti vlada načelo o potpunosti naknade štete, uključujući i materijalnu i nematerijalnu. Uvedena je i satisfakcija za povredu prava ličnosti. Uređene su i posebnosti ugovorne odgovornosti uključujući i granice ugovorne redukcije. Naročita pravila uređuju opšte uslove poslovanja, slučajevi nelojalne utakmice, principi zaštite potrošača i dr. Zakonik ostavlja prostora za posebno zakonodavstvo. Zakonik usvaja načelo o budućem dejstvu. Pri izradi se vodilo računa o Predlogu MGZ iz 1928, o pojedinim reformisanim delovima MGZ-a iz 1959. godine, kao i o rešenjima kontinentalnih kodeksa, naročito nemačkog BGB-a, švajcarskog GZ-a i zakonika o obligacijama, holandskog građanskog zakonika, i dr., kao i o pravu EU. Ključne reči: istorija kodifikacije mađarskog građanskog prava, kodifikiacija novog mađarskog Građanskog zakonika, metodi kodifikacije, odnos prema drugim kodifikacijama građanskog prava, primena teorije o inkorporaciji vankodeksnog zakonodavstva, trgovinsko i građansko pravo Povzetek: V prvem delu prispevka so predstavljene temeljne smeri razvoja kodifikacije madžarskega civilnega prava v času stanovske in meščanske družbe. Drugi del je posvečen novemu madžarskemu Civilnemu zakoniku (2013/14), njegovi vsebini, metodam urejanja in razmerju do civilnopravne zakonodaje zunaj zakonika, časovnemu okviru - uporaba teorije o bodočem dejstvu. Izpostavljeno je stremljenje zakonodajalca po polnosti, tako da so zajete vse veje civilnega prava po pandektnem sistemu - osebno pravo, pravo gospodarskih družb, pravo civilnih društev, rodbinsko pravo, obveznostno in dedno pravo. Pri temeljnih načelih se poudari načelo enakopravnosti strank v civilnopravnih razmerjih ne glede na to, ali gre za pravne ali fizične osebe, načelo dobre vesti in poštenja, prepoved zlorabe pravic. Rodbinsko pravo urejajo posebna načela, ki so vezana na zaščito zakonske zveze, družine in otrok. Pogodbeno pravo ureja pogodbena svoboda, ki je omejena z dobrimi običaji in moralo. Neposlovno odškodninsko pravo urejajo načela splošne prepovedi povzročanja škode tretjim, načelom dolžnosti popolne odškodnine za materialno in nepremoženjsko škodo. Poslovna odškodninska odgovornost je urejena s posebnimi pravili, tako da se pravila o neposlovni odškodninski odgovornosti ustrezno uporabljajo na tem področju zgolj, če posebna pravila o poslovni odgovornosti ne določajo kaj drugega. Kodificirani so tudi drugi viri obveznosti, neupravičena obogatitev, poslovodstvo brez naročila, enostranske izjave volje in vrednostni papirji. Pravica do dedovanja se ustvari na podlagi pogodbe o dedovanju, oporoke in zakona. Oporočna svoboda je omejena s pravili o nujnem deležu. Sprejet je bil sistem prehoda premoženja po sili zakona v trenutku smrti zapustnika. Država deduje, če ne obstajajo pogodbeni, oporočni ali zakoniti dediči. Ključne besede: zgodovina kodifikacija madžarskega civilnega prava, kodifikacija novega madžarskega Civilnega zakonika, metode kodifikacije, razmerje zakonov izven Civilnega zakonika do Civilnega zakonika, uporaba inkorporacijske teorije, gospodarsko in civilno pravo Abstract: The first part of the paper examines basic tendencies in the development of the codification of Hungarian civil law in the period of the Hungarian feudal and bourgeois society. The second part deals with the new Hungarian Civil Code (2013/14) its content, methods of regulation and its relation to other legislation on civil law, temporal apects of validity based on the idea idea of application pro futuro, as well as its tendency to harmonize its norms with the guidelines of the European civil law. In accordance to the idea of completeness, the lawmakers incorporated all of the areas of civil law acording to the pandecta system - personal law, corporate law with asociations law, family law, obligations and inheritance. The Code is based on the principle of equality of parties in civil relations, the principle of good faith, and prohibition of abuse of rights. Family law is based on specific principles of protection of mariage, family and children. Contract law is based on the freedom of contract, limited by good customs and morality. Tort law is guided by the principle of prohibiting the harm to others, full reparation of material and moral prejudice. Contractual responsability is regulated separately, so that the tort rules apply if the specific rules of contractual resposability donot say otherwise. Other grounds for obligations are also regulated such as unjust enrichment, benevolent intervention in others affairs, uniulateral declarations of will, securities. Inheritance can be acquired by conventional appointment of an heir, testament and ab intestat. A system of delation and acquisition of the succession ipso jure by the sole death of the decujus has been adopted. The State shall be appointed as heir solely where no conventional, testamentary successor in title or a sucessor in title ab intestat. Key words: history of codification of Hungarian civil law, codification of new Hungarian Civil code, methods of codification, relationships between Civil code and laws outside the code, application of theory of incorporation, commercial and civil law


 

Celoten dokument je dostopen z veljavnim uporabniškim statusom.

Dostop do vsebin portala je mogoč:

> s sklenitvijo naročništva

 

 
 
Uporabniško ime:
Geslo:
 
   
  > Ste pozabili geslo?


 
 
 
Splošni pogoji | Izjava o varstvu podatkov